ហ្វ្រង់កូហ្វូនី និងកិច្ចប្រជុំកំពូល

ហាប៊ីប ប៊ូហ្គីបា (Habib Bourguiba) (1903-2000) ជាមេធាវី និងមេដឹកនាំចលនាជាតិនិយម ដែលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទីមួយនៃប្រទេសទុយនីស៊ីនៅឆ្នាំ 1957 និងបានបន្តកាន់តំណែងរហូតដល់ឆ្នាំ 1987។ នៅឆ្នាំ 1934 លោកបានរួមបង្កើតគណបក្ស Neo-Destour ជាមួយអ្នកជាតិនិយមដទៃទៀត និងបានដើរតួនាទីស្នូលក្នុងការតស៊ូទាមទារឯករាជ្យរបស់ប្រទេសទុយនីស៊ី ដែលសម្រេចបាននៅឆ្នាំ 1956។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ប្រទេសទុយនីស៊ីបានពង្រីកវិស័យអប់រំ និងអនុម័តក្រមស្តីពីស្ថានភាពបុគ្គល (Personal Status Code) នៅឆ្នាំ 1956 ដែលបានពង្រឹងសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ស្ត្រី និងហាមឃាត់ពហុពន្ធភាព។ ទន្ទឹមនឹងនោះ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានរឹតត្បិតពហុនិយមនយោបាយ និងរក្សាការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងរបស់គណបក្សតែមួយ។ លោក ប៊ូហ្គីបា បានគាំទ្រកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងបណ្តាប្រទេសដែលប្រើប្រាស់ភាសាបារាំង ហើយអង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) ទទួលស្គាល់លោកថាជាបិតាស្ថាបនិកមួយរូបក្នុងចំណោមបិតាស្ថាបនិកទាំងបួននៃហ្វ្រង់កូហ្វូនីជាស្ថាប័ន។

ហាម៉ានី ឌីអូរី (Hamani Diori) (1916-1989) ជាគ្រូបង្រៀន និងអ្នកនយោបាយ ដែលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទីមួយនៃប្រទេសនីហ្សេរនៅពេលប្រទេសនេះទទួលបានឯករាជ្យក្នុងឆ្នាំ 1960។ មុនទទួលបានឯករាជ្យ លោកបានធ្វើជាតំណាងប្រទេសនីហ្សេរនៅក្នុងរដ្ឋសភាជាតិបារាំង និងបានក្លាយជាឥស្សរជនឈានមុខមួយរូបក្នុងគណបក្សវឌ្ឍនភាពនីហ្សេរ។ ក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី លោកបានលើកកម្ពស់ការទូតក្នុងតំបន់ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងបណ្តាប្រទេសអាហ្វ្រិកដែលប្រើប្រាស់ភាសាបារាំង។ ប្រទេសនីហ្សេរបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗរបស់ហ្វ្រង់កូហ្វូនីនៅទីក្រុងនីអាមេ ក្នុងនោះមានសន្និសីទដែលតំណាងនៃរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលចំនួន 21 បានបង្កើត ACCT នៅថ្ងៃទី 20 ខែមីនា ឆ្នាំ 1970។ លោក ឌីអូរី ត្រូវបានអង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) ទទួលស្គាល់លោកថាជាបិតាស្ថាបនិកមួយរូបនៃហ្វ្រង់កូហ្វូនី។

ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ត្រូវបានគេចងចាំថា ជាព្រះប្រមុខដឹកនាំកម្ពុជាក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ហើយក៏ជាឥស្សរជនស្ថាបនិកដ៏សំខាន់មួយព្រះអង្គនៃហ្វ្រង់កូហ្វូនីជាស្ថាប័នផងដែរ។ ដោយបានទទួលការសិក្សានៅសាលាបារាំង ព្រះអង្គមានភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុងការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំង និងអាចចូលរួមយ៉ាងសមស្របក្នុងមជ្ឈដ្ឋានការទូត និងវប្បធម៌អន្តរជាតិ ទោះបីជានាពេលនោះ ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ កំពុងដឹកនាំព្រះរាជបូជនីយកិច្ចរបស់កម្ពុជា ដើម្បីទាមទារឯករាជ្យពីប្រទេសបារាំង ដែលសម្រេចបាននៅឆ្នាំ១៩៥៣ ក៏ដោយ។ ព្រះអង្គបានបែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាងការប្រឆាំងនឹងអំណាចអាណានិគមបារាំង និងការផ្តល់តម្លៃដល់ភាសាបារាំងក្នុងនាមជាមធ្យោបាយដ៏មានប្រយោជន៍សម្រាប់ការទូត និងវប្បធម៌ តាមរយៈព្រះរាជស្នាព្រះហស្តផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ ការផលិតភាពយន្ត និងការតែងនិពន្ធតន្ត្រី ដែលបានបង្ហាញអត្តសញ្ញាណកម្ពុជាទៅកាន់ពិភពលោក។ នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ សម្តេចព្រះប្រមុខរដ្ឋ នរោត្តម សីហនុ បានរួមចំណែកក្នុងការជំរុញការបង្កើតហ្វ្រង់កូហ្វូនីជាស្ថាប័ន។ ចក្ខុវិស័យនេះបាននាំទៅដល់ការបង្កើតទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ និងបច្ចេកទេស ACCT នៅទីក្រុង Niamey នាថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ដែលក្រោយមកបានវិវត្តទៅជា «អង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី OIF»។ ក្រោយមក កម្ពុជាបានចូលជាសមាជិក OIF នៅឆ្នាំ១៩៩៣ និងបានចូលរួមកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីលើកដំបូងនៅអាស៊ី ដែលបានរៀបចំឡើងនៅទីក្រុងហាណូយ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦ ខាងមុខនេះ កម្ពុជានឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនីលើកទី២០ នៅរាជធានីភ្នំពេញ ដែលជាការគោរពរំឭកដ៏មានអត្ថន័យ និងស័ក្តិសមចំពោះតួនាទីជាស្ថាបនិករបស់ព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ក្នុងការរួមចំណែកប្រែក្លាយភាសាបារាំងពីកេរដំណែលនៃអាណានិគមទៅជាស្ពានតភ្ជាប់រវាងប្រជាជាតិឯករាជ្យ។

លេអូប៉ូល សេដារ សង់ហ្គ័រ (Léopold Sédar Senghor) (1906-2001) ជាកវី គ្រូបង្រៀន និងរដ្ឋបុរស ដែលបានកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីទីមួយនៃប្រទេសសេណេហ្គាល់ ចាប់ពីឆ្នាំ 1960 ដល់ឆ្នាំ 1980។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 ពេលកំពុងរស់នៅទីក្រុងប៉ារីស លោកបានចូលរួមអភិវឌ្ឍចលនា Négritude ដែលជាចលនាអក្សរសាស្ត្រ និងបញ្ញវន្តមួយសម្រាប់លើកតម្កើងអត្តសញ្ញាណ និងវប្បធម៌របស់ជនស្បែកខ្មៅ។ លោកបានចាត់ទុកការប្រើប្រាស់ភាសាបារាំងរួមគ្នាថាជាមធ្យោបាយសម្រាប់កិច្ចសន្ទនា និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងវប្បធម៌នានា ទន្ទឹមនឹងការការពារអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌អាហ្វ្រិកផងដែរ។ រួមជាមួយលោក ហាប៊ីប ប៊ូហ្គីបា លោក ហាម៉ានី ឌីអូរី និងព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ លោកបានជំរុញការបង្កើតហ្វ្រង់កូហ្វូនីជាស្ថាប័ន ដែលបាននាំទៅដល់ការបង្កើតទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ និងបច្ចេកទេស (ACCT) នៅទីក្រុងនីអាមេ ក្នុងឆ្នាំ 1970។ នៅឆ្នាំ 1983 លោកត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាសមាជិកបណ្ឌិតសភាបារាំង (Académie française) ជាការទទួលស្គាល់ចំពោះសារៈសំខាន់នៃស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រ និងវប្បធម៌របស់លោក។